لە مێژووی هاوچەرخی کوردستاندا، زۆر نین ئەو کەسایەتییانەی کە وەک ئاکۆی عباس ئاغای سەرکەپکان توانیویانە هاوسەنگییەک لە نێوان خەباتی نیشتمانی و بەرپرسیارێتی کۆمەڵایەتیدا دروست بکەن. ئەم پیاوە مەزنە کە ئێستا لە تەمەنی ٦٨ ساڵیدایە و بەداخەوە تووشی نەخۆشی بووە، نموونەیەکی زیندووە لە وەفاداری، قوربانیدان و خزمەتگوزاری بێوچان بۆ خەڵکی دەڤەرەکە و گەل و نیشتمانەکەی بە گشتی. لەم ڕۆژانەدا کە بە داخەوە دۆخی تەندروستی باش نییە، پێویستە لە هەرکاتێک زیاتر قەدری ئەم کەسایەتیە گرنگە بزانین و میراتە گەورەکەی بخەینە بەرچاو.
ئاکۆ عباس ئاغا ساڵی ١٩٥٦ لە گوندی سەرکەپکان هاتووەتە دونیاوە، وەک چوارەمین کوڕی عباس ئاغا کە خۆی کەسایەتییەکی دیار و خۆشەویستی ناوچەکە بووە. لە خێزانێکدا گەورە بووە کە مێژوویەکی دوور و درێژی لە خزمەتگوزاری و سەرکردایەتی کۆمەڵایەتیدا هەیە، ئەم پاشخانە خێزانییە کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر پەروەردە و کەسایەتی ئاکۆ ئاغا هەبووە و ڕێگەی بۆ خۆشکردووە کە ببێتە یەکێک لە کەسایەتیە دیارەکانی کوردستان.
کاتێک باس لە قۆناغی خەباتی نیشتمانی ئاکۆ ئاغا دەکەین، دەبێت بگەڕێینەوە بۆ ساڵی ١٩٧٦، کاتێک لە تەمەنی بیست ساڵیدا بڕیار دەدات کە ژیانی خۆی تەرخان بکات بۆ خەباتی ڕزگاریخوازی گەلی کورد. لەو ساڵەدا بە پێشڕەوی بایز ئاغای براگەورەی، پەیوەندی بە مفرەزە سەرەتاییەکانی شۆڕشی نوێوە دەکات. ئەم هەنگاوە جەسورانەیە لە سەردەمێکدا بوو کە پێشمەرگایەتی و بەشداری لە شۆڕش مانای مەترسی گیانی و قوربانیدانی گەورە بووە، بەڵام ئاکۆ ئاغا بێدوودڵی ئەم ڕێگە سەختەی هەڵبژارد.
بەهۆی فشار و سەختی دۆخی سیاسی و ئەمنی ئەو سەردەمە، ئاکۆ ئاغا ناچار بوو بۆ ماوەیەک ئاوارەی وڵاتی ئێران بێت. ئەم ئاوارەییە سەخت و دژوار بوو، بەڵام نەیتوانی ڕۆحی خەباتگێڕی لەناویدا بکوژێنێتەوە. ساڵی ١٩٨١ بە دڵێکی پڕ لە ئومێد و ئیرادەیەکی پۆڵایینەوە گەڕایەوە بۆ کوردستان و شێوازێکی نوێی خەباتی هەڵبژارد. لە ڕێگەی دامەزراندنی تۆڕێکی بەهێزی پەیوەندیە نهێنیەکانەوە، بەردەوام بوو لە پشتیوانی و هاوکاری کردنی پێشمەرگە و شۆڕش، کارێک کە پێویستی بە وریایی، زیرەکی و جەسارەتێکی بێ سنوور هەبوو.
ساڵی ١٩٨٨ وەرچەرخانێکی گرنگ بوو لە ژیانی خەباتگێڕانەی ئاکۆ ئاغا و هەمووان بە ڕۆڵە قارەمانانەکەی دەیناسنەوە. لەم ساڵە تاریکەدا کە یەکێک لە خراپترین ساڵەکانی مێژووی کوردستان بوو، ئەو ڕۆڵێکی چارەنووسسازی گێڕا لە ڕزگارکردنی هەزاران کەس لە خەڵکی سڤیلی دۆڵی مەلەکان، ناوچەی ئاکۆیان، گەرەوان و دەڤەری ڕەواندز. ئەم عەمەلیاتە مەزنەی ڕزگارکردن کە بە هەماهەنگی لەگەڵ هێزەکانی پێشمەرگە ئەنجام درا، ژیانی هەزاران کەسی لە مەرگی حەتمی و کیمیابارانکردنی دەستی ڕژێمی بەعس ڕزگار کرد.
بەهۆی ئەم ڕۆڵە قارەمانانەیەوە، ئاکۆ ئاغا بووە ئامانجی ڕاستەوخۆی ڕژێمی بەعس و بۆ ماوەی پێنج مانگی تەواو لە زیندانەکانی ڕژێمدا دەستگیر کرا. لەو ماوەیەدا تووشی ئەشکەنجە و ئازاری جەستەیی و دەروونی بوو، بەڵام ئەم ئەزموونە تاڵە نەیتوانی ئیرادە و باوەڕی بۆ داوای ڕەوای گەلەکەی بشکێنێت، بەڵکوو پتەوتری کرد و زیاتر پابەندی کرد بە ڕێبازی خەبات و تێکۆشانەوە.
پەیوەندی ئاکۆ ئاغا لەگەڵ سەرکردایەتی سیاسی کوردستان، بە تایبەتی دۆستایەتی نزیک و قووڵی لەگەڵ سەرۆک مام جەلال، یەکێک لە لایەنە دیارەکانی ژیانی سیاسی و کۆمەڵایەتییەتی. ئەم پەیوەندیە تەنها دۆستایەتییەکی کەسی نەبوو، بەڵکوو هاوکارییەکی ستراتیژی بووە لە خزمەت بەرژەوەندیەکانی گەل و نیشتماندا. هەروەها ئاکۆ ئاغا توانیویەتی پەیوەندییەکی پتەو و متمانەپێکراو دروست بکات لەگەڵ سەرجەم حزبە کوردستانیەکان بێ جیاوازی، سەرکردە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکانی عیراق و کەسایەتی و حزبەکانی پارچەکانی تری کوردستان. ئەم تۆڕە بەرفراوانەی پەیوەندیەکان، ئەوی کردووەتە کەسایەتییەکی کلیلی لە دروستکردنی دیالۆگ و نزیکردنەوەی بۆچوونەکان.
وەک سەرۆک و ڕیش سپی گەورەی ئاکۆیان، کە یەکێکە لە عەشیرەتە دێرین و دیارەکانی کوردستان و سنوورێکی جوگرافی بەرفراوانی هەیە، ئاکۆ ئاغا نموونەیەکی بێ وێنەی سەرکردایەتی دادپەروەرانە و خۆشەویستی پێشکەش کردووە. لەژێر سێبەری ئەودا، عەشیرەتی ئاکۆ بووەتە نموونەیەک بۆ یەکگرتوویی، پێکەوەژیان و هاوکاری کۆمەڵایەتی لە سەرانسەری کوردستاندا.
دیوەخانی ئاکۆ ئاغا زیاتر لە شوێنێکی میوانداری بووە و گەورایەتییەکە لەوەدایە کە بووەتە پەرلەمانێکی کۆمەڵایەتی بۆ کۆبوونەوەی سەرکردەکان و نوێنەرانی لایەنە جیاجیاکان، دادگایەکی عورفی بۆ چارەسەرکردنی هەزاران کێشەی کۆمەڵایەتی و پردی ئاشتەوایی بۆ نەهێشتنی ناکۆکیەکان و دروستکردنی لێکتێگەیشتن.
سەدان ناکۆکی کۆمەڵایەتی کە ڕەنگە ئەگەر هیممەتی ئاکۆی عەباس ئاغا نەبووایە ببوونایە هۆکاری توندوتیژی و پێکدادانی خوێناوی، دەیان کێشەی سیاسی لە نێوان لایەنە جیاجیاکاندا چارەسەر کردوون. ئەم هەوڵانە تەنها ئاماژەی سادە و وشک نین، بەڵکوو نیشاندەری کاریگەری ڕاستەقینەی ئەم پیاوە مەزنەن لەسەر ژیانی هەزاران کەس و چارەنووسی کۆمەڵگەی کوردستان.
ئاکۆ عباس ئاغا لە درێژایی ژیانیدا پابەند بووە بە کۆمەڵێک بەها و پرەنسیپی بەرز کە ئەمڕۆ بوونەتە میراتێکی نەمر بۆ نەوەکانی داهاتوو. ڕاستگۆیی و دڵسۆزی لە هەموو مامەڵەکانیدا، دادپەروەری لە چارەسەرکردنی کێشەکاندا، ئاوەزی میانڕەوی لە هەڵوێستەکانیدا و فیداکاری بۆ بەرژەوەندی گشتی، ئەمانە تایبەتمەندی سەرەکی کەسایەتی ئەون کە وای لێکردووە ببێتە نموونەیەکی زیندوو بۆ نەوەکانی ئەمڕۆ لە چۆنیەتی تێکەڵکردنی خەباتی نەتەوەیی لەگەڵ خزمەتی کۆمەڵایەتیدا، گرنگی پاراستنی کەلتووری کوردی و نەریتە باشەکان و ڕۆڵی دیالۆگ و لێکتێگەیشتن لە چارەسەرکردنی کێشەکاندا.
لە ئێستادا کە ئاکۆ عباس ئاغا بەداخەوە ساڵێکە تووشی نەخۆشی بووە و کەوتووەتە سەرجێگە، بە تایبەتی لەم ڕۆژانەدا کە دۆخی تەندروستی باش نییە، پێویستە هەموومان قەدری ئەم کەسایەتیە مەزنە باشتر بزانین کە تەمەنی خۆی بەخشیوەتە خزمەت بە گەل و نیشتمان. میراتی ئاکۆ ئاغا تەنها لە ڕابردوودا نییە، بەڵکوو لە داهاتوویەکدایە کە نەوەکانی دوای ئێمە دەبێت درێژەدەری ڕێبازەکەی بن لە خزمەتگوزاری و یەکگرتوویی و میراتە مەعنەویە گەورەکەی بپارێزن بۆ نەوەکانی داهاتوو.
ئاکۆ عباس ئاغای سەرکەپکان، زیاتر لە سەرۆک عەشیرەتێک یان خەباتکارێکی سیاسییە. ئەو ڕەمزێکی زیندووە بۆ وەفاداری بێ سنوور بۆ گەل و نیشتمان، قوربانیدانی بێ چاوەڕوانی بۆ ئازادی و سەربەستی و خزمەتگوزاری بێ وەستان و چاکەخوازی بۆ کوردەواری. ئێمە شانازی بە کەسایەتی وەک ئاکۆ عباس ئاغاوە دەکەین و هیوادارین خوای گەورە چاکبوونەوە و تەندروستییەکی جێگیری پێ ببەخشێت تا بتوانێت بەردەوام بێت لە ڕۆڵی چاکەخوازی و نیشتمانپەروەرانەی خۆیدا.
