مانگی ئایار لە مێژووی گەلی کورد و جیهاندا، یەکێکە لەو مانگانەی کە چەندین ڕووداوی گرنگ و یادکردنەوەی مێژوویی تێیدا کۆ بوونەتەوە. لێرەدا گرنگترین یاد و بۆنەکانی ئەم مانگە بە شێوەیەکی پشکنراو و دروستەوە دەخرێنە ڕوو.

—

یادە نەتەوەییەکانی کوردی

٤ی ئایار – یادی قوربانیانی کۆمەڵکوژی دەرسیم

لەم ڕۆژەدا لە ساڵی ١٩٣٧ ئەنجوومەنی وەزیرانی تورکیا، لەگەڵ مستەفا کەمال ئەتاتورک و فەوزی چاکماق سەرۆکی ستافی گشتی، بە نهێنی بڕیاری هێرشێکی بەهێزیان دا بۆ سەر ناوچەی دەرسیم. ئەم ئۆپەراسیۆنە سەربازییە تا ئەیلوولی ١٩٣٨ درێژەی کێشا و بووە هۆی کوژرانی دەیان هەزار کوردی عەلەوی و ئاوارەکردنی هەزارانی دیکە. ئەمڕۆ ئەم ڕۆژە وەک “ڕۆژی ڕەش” یاد دەکرێتەوە.

١٥ی ئایار – ڕۆژی زمانی کوردی

لەم ڕۆژەدا لە ساڵی ١٩٣٢، یەکەم ژمارەی گۆڤاری “هاوار” لەلایەن میر جەلادەت عەلی بەدرخانەوە لە شاری دیمەشق بڵاو بۆوە. ئەم گۆڤارە ڕۆڵێکی بنەڕەتیی هەبوو لە دامەزراندنی ئەلفوبێی لاتینی کوردی (ئەلفوبێی هاوار) و گەشەپێدانی ئەدەبی کوردی. لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە، ئەم ڕێکەوتە بە فەرمی وەک ڕۆژی زمانی کوردی ساتیی دەکرێت.

١٩ی ئایار – ساڵیادی کۆچی دوایی نەوشیروان مستەفا

لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٧، نەوشیروان مستەفا ئەمین، ڕۆژنامەنووس و سیاسەتمەداری ناوداری کورد، یەکێک لە دامەزرێنەرانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و دواتر ڕێکخەری گشتی بزووتنەوەی گۆڕان، لە تەمەنی ٧٣ ساڵیدا لە شاری سلێمانی کۆچی دوایی کرد. ئەو خاوەنی چەندین کتێبی مێژوویی و سیاسی بوو و ڕۆڵێکی بەرچاوی هەبوو لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلی کورددا.

—

بۆنە جیهانییەکان

١ی ئایار – ڕۆژی جیهانیی کرێکاران

ئەم ڕۆژە یادکردنەوەی خەبات و دەستکەوتەکانی بزووتنەوەی کرێکارییە لە سەرانسەری جیهاندا. ڕیشەی ئەم ڕۆژە دەگەڕێتەوە بۆ ڕووداوی هەیمارکێت لە شاری شیکاگۆ ساڵی ١٨٨٦، کاتێک کرێکاران داوای هەشت کاتژمێر کاری ڕۆژانەیان دەکرد. لە ساڵی ١٨٨٩ەوە، ئەم ڕێکەوتە بە فەرمی وەک ڕۆژی جیهانیی کرێکاران دیاری کرا و ئێستا لە زیاتر لە ١٦٠ وڵاتی جیهاندا یاد دەکرێتەوە.

٣ی ئایار – ڕۆژی جیهانیی ئازادیی ڕۆژنامەگەری

ئەم ڕۆژە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە دیاری کراوە بۆ هۆشیارکردنەوە لە گرنگیی ئازادیی ڕۆژنامەگەری، پاراستنی ڕۆژنامەنووسان و بەرگریکردن لە بنەماکانی دەربڕینی ئازاد لە سەرانسەری جیهاندا.

٨ی ئایار – ڕۆژی جیهانیی خاچی سوور و مانگی سوور

ئەم ڕۆژە لە ساڵیادی لەدایکبوونی هێنری دونانتە، دامەزرێنەری کۆمیتەی نێودەوڵەتیی خاچی سوور و وەرگری یەکەم خەڵاتی نۆبڵ بۆ ئاشتی، کە لە ٨ی ئایاری ١٨٢٨ لە جنێڤی سویسرا لەدایک بووە. یەکەم جار لە ٨ی ئایاری ١٩٤٨ ساتیی کرا و ئامانجی ڕێزگرتنە لە چالاکیی مرۆیی و خۆبەخشانەی ئەندامان و خۆبەخشانی ڕێکخراوەکە لە سەرانسەری جیهاندا.

١٥ی ئایار – ڕۆژی جیهانیی خێزان

نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٩٣ەوە ئەم ڕۆژەی دیاری کردووە بۆ هۆشیارکردنەوە لە گرنگیی خێزان وەک یەکەی بنەڕەتیی کۆمەڵگا و پشتیوانیکردن لە ئاسوودەییی خێزانەکان لە جیهاندا.

٢١ی ئایار – ڕۆژی جیهانیی هەمەجۆریی ڕۆشنبیری بۆ گفتوگۆ و گەشەپێدان

ئەم ڕۆژە لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە لەلایەن کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە دیاری کراوە، دوای ئەوەی یونسکۆ ڕاگەیەندراوی گەردوونیی هەمەجۆریی ڕۆشنبیریی پەسەند کرد لە ساڵی ٢٠٠١دا. ئامانجی پاراستن و پشتیوانیکردنە لە هەمەجۆریی کلتوری و گەشەپێدانی گفتوگۆی نێوان شارستانییەتەکان.

٣١ی ئایار – ڕۆژی جیهانیی بەرەنگاربوونەوەی جگەرەکێشان (ڕۆژی بێ توتن)

ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی (WHO) ئەم ڕۆژەی دیاری کردووە بۆ هۆشیارکردنەوە لە مەترسییە تەندروستییەکانی جگەرەکێشان و هاندانی خەڵک بۆ بەجێهێشتنی ئەم نەریتە زیانبەخشە.

—

سەرچاوەکان: ویکیپیدیا، نەتەوە یەکگرتووەکان، یونسکۆ، ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی خاچی سوور و چەندین سەرچاوەی مێژووییی پشکنراو.